Projekt ustawy Prawo pocztowe, przedłożony przez ministra administracji i cyfryzacji

Projekt ustawy Prawo pocztowe, przedłożony przez ministra administracji i cyfryzacji


W projekcie ustawy uwzględniono przepisy wynikające z konieczności wdrożenia do polskiego prawa tzw. III unijnej dyrektywy pocztowej, która finalizuje rozpoczęty w krajach członkowskich w 1997 r. proces liberalizacji rynku usług pocztowych. Do nowej ustawy przeniesiono wiele obowiązujących przepisów zawartych w ustawie z 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe.

Do najważniejszych zmian przyjętych w projekcie ustawy, które określają zasady funkcjonowania zliberalizowanego rynku usług pocztowych, należą:
  • Likwidacja obszaru zastrzeżonego w ramach usług powszechnych.
Chodzi o obszar usług zastrzeżony do tej pory dla operatora świadczącego usługi powszechne w ramach nałożonego przez państwo obowiązku (przesyłki z korespondencją
lub reklamowe o wadze do 50 g). Zgodnie z III dyrektywą, rynek usług pocztowych powinien zostać w pełni zliberalizowany z początkiem 2013 r.
  • Wprowadzenie nowej, rozłącznej definicji usługi pocztowej.
Dotychczas usługą pocztową był cały proces postępowania z przesyłką lub drukiem bezadresowym – od momentu przejęcia do doręczenia. Nowe przepisy wprowadzają rozdzielczość i określają, że samodzielną usługą pocztową będzie także każdy dotychczasowy jej etap – czyli przyjmowanie, sortowanie, przemieszczanie i doręczanie przesyłek pocztowych i druków bezadresowych. Dzięki temu status operatora pocztowego będzie mógł uzyskać przedsiębiorca, który wykonuje wszystkie czynności – od momentu przyjęcia przesyłki do jej doręczenia – lub wykonuje tylko jedną z nich (wyjątkiem jest przewóz wykonywany jako samodzielna usługa). Usługą pocztową będzie również przesyłanie przesyłek pocztowych przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, jeżeli na etapie przyjmowania, przemieszczania lub doręczania przekazu informacyjnego przyjmą one fizyczną formę przesyłki listowej, oraz realizowanie przekazów pocztowych.
  • Uzyskiwanie uprawnień operatorskich na podstawie wpisu do rejestru operatorów pocztowych.
Rejestr, tak jak obecnie, będzie prowadzony przez prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Z obowiązku wpisu do rejestru będą zwolnieni przedsiębiorcy doręczający przesyłki z korespondencją do 2000 g i przesyłki dla ociemniałych oraz – tak jak obecnie – przedsiębiorcy doręczający druki bezadresowe i agenci pocztowi. Zgodnie z nowym rozwiązaniem, wpisu do rejestru nie będzie wymagać działalność pocztowa wykonywana przez podwykonawcę w imieniu operatora pocztowego na podstawie umowy zawartej w formie pisemnej.
  • Dostęp do usługi powszechnej ma być zapewniony przez wyznaczenie operatora pocztowego, który ma świadczyć usługi w obrocie krajowym i zagranicznym.
Operator będzie wyznaczany (na 10 lat) przez prezesa UKE na podstawie wyników konkursu. Do konkursu będzie mógł przystąpić każdy operator pocztowy wpisany do rejestru, posiadający m.in.: odpowiednią sieć placówek pocztowych, centrów rozdzielczych, środki transportu oraz odpowiednią organizację przedsiębiorstwa i płynność finansową, umożliwiające realizację zadań operatora wyznaczonego. Określono ponadto sytuacje, w jakich prezes UKE może uchylić decyzję o wyborze operatora wyznaczonego (naruszenie warunków, nierentowność usług powszechnych, rażąco wysoki koszt netto obowiązku świadczenia usług powszechnych). Pierwszym operatorem wyznaczonym z mocy ustawy na 3-letni okres będzie Poczta Polska SA, czyli dotychczasowy operator publiczny.

Operator wyznaczony ma świadczyć usługi powszechne na terenie całego kraju. W związku z tym powinien zapewnić odpowiednią gęstość swoich placówek oraz stosowne do zapotrzebowania rozmieszczenie skrzynek nadawczych. Usługi powinny być wykonywane z określoną częstotliwością (chodzi o minimalną liczbę dni w tygodniu przeznaczonych na doręczenia przesyłek i opróżnienia skrzynek nadawczych), jakością i po przystępnej cenie. Operator wyznaczony będzie także zobowiązany do prowadzenia rachunkowości regulacyjnej oraz odpowiedniej kalkulacji kosztów. Rachunkowość regulacyjna ma zapewnić rozdzielność rachunków zarówno po stronie kosztów, jak i przychodów.

Nowe przepisy zapewniają operatorowi wyznaczonemu bardziej elastyczne niż obecnie zasady kształtowania opłat za usługi powszechne. Zgodnie z nowym prawem, prezes UKE będzie określał – na trzyletnie okresy – maksymalne roczne poziomy opłat, biorąc pod uwagę koszty usług powszechnych, ich przystępność cenową oraz uwarunkowania rynkowe i ekonomiczne. Przepisy projektowanej ustawy przewidują również, że przyjmowanie przekazów pocztowych obejmujących świadczenia z ubezpieczeń społecznych (m.in. renty i emerytury) czy przekazów pocztowych na terenach wiejskich będzie należeć wyłącznie do kompetencji operatora wyznaczonego. Będzie on najlepszym gwarantem realizacji zadań państwa w zakresie doręczania przysługujących obywatelom świadczeń i docierania do terenów słabo zurbanizowanych.
  • Określenie zakresu przedmiotowego usług powszechnych i sposobu ich świadczenia.
Zakres tych usług – w stosunku do obecnie obowiązującego – będzie ograniczony. Wyłączone zostaną przesyłki reklamowe i przesyłki masowe. Nie będzie także obowiązku doręczania na poste restante. Usługi te powinny być realizowane na zasadach komercyjnych. Z usługi powszechnej wyłączone będą także przekazy pocztowe jako usługi o charakterze mieszanym, pocztowo-finansowym.
  • Stosowanie optymalnej metody finansowania kosztu netto wynikającego z obowiązku świadczenia usług powszechnych nałożonego na operatora wyznaczonego.
W projekcie ustawy przyjęto rozwiązanie, że koszt netto będzie finansowany z:
a) dopłat operatorów pocztowych świadczących usługi powszechne lub wchodzące w zakres powszechnych od przychodów z tych usług przekraczających 1 mln zł w skali roku obrotowego. Ważne, aby kwota udziału operatora w finansowaniu kosztu netto nie przekroczyła 2 proc. przychodów. Ponadto przychody, będące podstawą obliczenia udziału, mają być liczone w ramach grupy kapitałowej, do której należy operator,
b) budżetu państwa jako uzupełnienie w sytuacji, gdy suma udziałów w dopłacie jest niewystarczająca dla sfinansowania kosztu netto (pod warunkiem wystąpienia straty na usługach powszechnych i gdy kwota finansowania nie przekroczy poziomu straty). W przypadku wystąpienia straty, operator wyznaczony zobowiązany będzie do przedstawienia prezesowi UKE planu działań naprawczych i podania sposobu likwidacji niedoboru.
  • Ustalenia zasad dostępu operatorów pocztowych do sieci pocztowej i elementów infrastruktury pocztowej.
Operator wyznaczony będzie zobowiązany do zapewnienia uprawnionym operatorom dostępu do określonej części swojej sieci pocztowej zwanej elementami infrastruktury pocztowej. Chodzi o kody pocztowe, skrzynki oddawcze i skrytki pocztowe, bazy informacji o zmianie adresu, które są własnością operatora wyznaczonego. W projekcie ustawy określono warunki i wysokość opłat za dostęp do tych elementów. Regulamin dostępu
i cennik będą zatwierdzane przez prezesa UKE. Dostęp do pozostałej części sieci pocztowej operatora wyznaczonego (m.in. centra rozdzielcze i sortujące, placówki) nie jest regulowany ustawą, co oznacza, że może być zapewniony na warunkach umowy zawartej między zainteresowanymi stronami na zasadach rynkowych.
  • Zapewnienie niezbędnej interoperacyjności w warunkach świadczenia pojedynczej usługi przez kilku operatorów (np. jeden przyjmuje przesyłki, drugi je sortuje, przemieszcza i doręcza).
Projekt ustawy przewiduje konieczność podpisywania przez operatorów umów
o współpracy. Określono także tryb postępowania ze zwrotami przesyłek niewłaściwie doręczonych do oddawczej skrzynki pocztowej.
  • Wzmocnienie ochrony konsumentów.
Nowe przepisy przewidują, że ochrona ma być dokonywana przez: wprowadzenie prostych i zrozumiałych reguł reklamacyjnych dotyczących np.: utraty, uszczerbku zawartości lub uszkodzenia przesyłki. Wszyscy operatorzy pocztowi zobowiązani będą stosować jednolite procedury reklamacyjne. Wprowadzono odpowiedzialność operatorów pocztowych w sprawach dotyczących poprawności doręczeń, m.in. pism sądowych czy decyzji administracyjnych.
Nowym rozwiązaniem jest możliwość nałożenia kary na operatora wyznaczonego
z powodu niezachowania obowiązujących wskaźników czasu przebiegu przesyłek nadawanych w ramach usług powszechnych. Ponadto rozszerzono dotychczasową odpowiedzialność operatora na przypadki spowodowane winą umyślną operatora lub jego rażącym niedbalstwem bądź opóźnionego doręczenia rejestrowanych przesyłek listowych, tzw. priorytetowych.
  • Rozszerzenie uprawnień regulacyjnych prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej stosownie do potrzeb rynku pocztowego funkcjonującego w warunkach konkurencyjnych.
Dotyczy to m.in.: przeprowadzenia postępowania konkursowego na operatora wyznaczonego, ustalania poziomu kosztu netto, wysokości udziałów operatorów w dopłacie do kosztu netto oraz ich egzekucji, możliwości interwencji w sytuacji niezawarcia umowy o dostęp do elementów infrastruktury pocztowej, ustalania odstępstw od warunków świadczenia usługi powszechnej w określonych ustawą sytuacjach, nadzoru nad realizacją obowiązków operatora wyznaczonego, m.in. w zakresie prowadzenia rachunkowości regulacyjnej.

Projekt określa również obowiązki operatorów pocztowych związane z obronnością i bezpieczeństwem państwa oraz bezpieczeństwem i porządkiem publicznym. Wprowadza także karę administracyjną nakładaną na właścicieli lub współwłaścicieli budynków mieszkalnych za niezrealizowanie obowiązku umieszczenia oddawczej skrzynki pocztowej spełniającej określone wymogi konstrukcyjne – chodzi o tzw. „euroskrzynkę”. Obowiązek wymiany starych skrzynek na nowe, nałożony przepisami ustawy z 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe, miał być zrealizowany w ciągu 5 lat od jej wejścia w życie.
 

Zobacz także