Projekt ustawy o zmianie ustawy o zasadach finansowania nauki oraz niektórych innych ustaw

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o zasadach finansowania nauki oraz niektórych innych ustaw, przedłożony przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego.


Zaproponowane zmiany wzmocnią polski udział w Europejskiej Przestrzeni Badawczej i ułatwią finansowanie strategicznej dla rozwoju nauki infrastruktury badawczej. Umożliwią też kierowanie większego strumienia pieniędzy do najlepszych jednostek naukowych.

Rządowy projekt jest dopełnieniem reformy nauki z 2010 roku, która zasadniczo zmieniła funkcjonowanie polskiej nauki. Dzięki nowym przepisom jednostki badawcze zmobilizowały się do większej aktywności, zwłaszcza w przedsięwzięciach międzynarodowych w ramach Unii Europejskiej. Podkreślić należy, że w ostatnich latach zainwestowano ponad 26,3 mld zł w infrastrukturę laboratoryjną i dydaktyczną – nowe przepisy będą sprzyjały efektywniejszemu wykorzystaniu tych inwestycji, zwłaszcza w dużych, międzynarodowych projektach.

Projekt nowelizacji przewiduje:

  • Efektywniejsze finansowanie strategicznej infrastruktury badawczej na zasadach funkcjonujących w Europejskiej Przestrzeni Badawczej

Nowe zapisy umożliwią finansowanie lub współfinansowanie udziału polskich zespołów badawczych w dużych, międzynarodowych przedsięwzięciach naukowych. Ułatwią też finansowanie strategicznej dla rozwoju nauki infrastruktury i aparatury badawczej.

Zmodyfikowano ustawową definicję dużej infrastruktury badawczej – to infrastruktura o wartości 150 tys. zł w przypadku badań lub prac rozwojowych w naukach humanistycznych, społecznych, naukach o sztuce i twórczości artystycznej oraz o wartości 500 tys. zł w naukach ścisłych, inżynierskich i naukach o życiu.

Projekt wprowadza też definicję strategicznej infrastruktury badawczej, która będzie finansowana na podstawie Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktury Badawczej (PMDIB). Znajdą się na niej przedsięwzięcia o unikalnym charakterze w skali krajowej i międzynarodowej, ale także przedsięwzięcia mające szczególne znaczenie dla rozwoju badań naukowych, prac rozwojowych lub rozbudowy infrastruktury informatycznej w nauce. Ich wykaz będzie ustalał minister nauki i szkolnictwa wyższego. Kryteria i tryb zaliczania przedsięwzięć do PMDIB zostaną uregulowane w rozporządzeniu.

Wykaz przedsięwzięć w ramach Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktury Badawczej będzie ogłaszany przez ministra nauki w dzienniku urzędowym.

W projekcie nowelizacji ustawy określono katalog podmiotów, które mogą składać wnioski w wpisanie przedsięwzięcia do wykazu. Oprócz jednostek naukowych będą to m.in.: konsorcja naukowe, centra naukowo-przemysłowe, centra naukowe uczelni i PAN.

  • Koncentrację i efektywniejsze wydatkowanie środków na upowszechnianie nauki

Nowy projekt umożliwi finansowanie zadań, które mają faktyczny wpływ na upowszechnianie i promocję wiedzy oraz osiągnięć naukowych zarówno w Polsce, jak i za granicą.

Projekt precyzuje termin „działalność upowszechniająca naukę” – powinna ona polegać na realizacji zadań wspierających rozwój polskiej nauki i techniki przez upowszechnianie, promocję oraz popularyzację istotnych wyników działalności naukowej, innowacyjnej i wynalazczej, zwłaszcza w skali międzynarodowej.

W ramach działalności upowszechniającej naukę, dofinansowywane będzie w szczególności promowanie rozwiązań innowacyjnych, wykorzystujących wyniki badań naukowych lub prac rozwojowych w ramach targów, wystaw i ekspozycji za granicą lub w kraju. Biblioteki naukowe będą mogły pozyskać środki na utrzymanie unikalnych zbiorów bibliotecznych, a także na opracowywanie naukowych zasobów bibliotecznych oraz udostępnianie zasobów bibliotek w wersji elektronicznej. Środki finansowe będą mogli otrzymać również wydawcy czasopism (w tym uczelnie i jednostki naukowe), którzy zapewniają otwarty elektroniczny dostęp do czasopism. Środki te będą służyć podniesieniu poziomu naukowego i umiędzynarodowieniu czasopism naukowych.

Podmioty działające na rzecz nauki będą mogły ubiegać się o środki finansowe w trybie konkursowym.

  • Usprawnienie procedur dotyczących finansowania nauki

Dostosowano przyznawanie środków finansowych na naukę do specyfiki i charakteru zadań. Z postępowania dotyczącego przydziału środków finansowych zostaną wykluczeni wnioskodawcy pozostający pod zarządem komisarycznym, w toku likwidacji lub upadłości. Zasady dotyczące przyznawania środków finansowych będą bardziej przejrzyste, bowiem przyznawane będą według algorytmów opartych na danych liczbowych, a nie opiniach ekspertów czy recenzentów. W projekcie określono podstawowe kryteria, jakie będą stosowane przy podziale środków finansowych, m.in.: poziom naukowy prac i ich znaczenie dla rozwoju nauki, praktyczna użyteczność uzyskanych wyników, w tym znaczenie dla rozwoju innowacyjności gospodarki oraz dla rozwoju międzynarodowej współpracy naukowej i technicznej. Przy podziale środków będą brane pod uwagę: kategoria naukowa jednostki naukowej, wpisanie na listę PMDIB, posiadanie przez jednostkę ubiegającą się o dotację programu badań czy znaczenie inwestycji dla celów polityki naukowej, naukowo-badawczej i innowacyjnej państwa. Jednym z kryteriów będzie zgodność z Krajowym Programem Badań.

Uszczegółowiono przepisy dotyczące restrukturyzacji i konsolidacji jednostek naukowych. Dotacje będą przyznawane na podniesienie efektywności badań naukowych i prac rozwojowych związanych m.in. ze zmianą struktury organizacyjnej, struktury zatrudnienia lub zakresu działania jednostki.

Doprecyzowano przepisy dotyczące zasad przyznawania środków finansowych poprzez ścisłe określenie elementów, od których zależy wysokość dotacji na utrzymanie potencjału badawczego jednostki naukowej oraz dotacji na działalność podstawowych jednostek naukowych uczelni, jednostek naukowych PAN, instytutów badawczych i międzynarodowych instytutów naukowych. Sposób ustalania wysokości dotacji oraz rozliczania środków finansowych na działalność statutową będą określone w rozporządzeniu ministra nauki.

Określono kwotowo maksymalną wysokość nagrody przyznawanej przez ministra nauki za wybitne osiągnięcia naukowe - nagroda nie powinna przekraczać 100 tys. zł.

  • Włączenie pełniejszych danych o finansowaniu nauki do systemu informatycznego „POL-on”

Powstanie System Informacji o Nauce. Będzie to system prowadzony przez ministra nauki w ramach systemu informatycznego POL-on. Będą w nim przetwarzane informacje na temat jednostek naukowych oraz ich osiągnięć badawczych i innowacyjnych. W systemie znajda się np. informacje o projektach badawczych, publikacjach, monografiach, patentach czy wdrożeniach. System będzie zintegrowany z Systemem Informacji o Szkolnictwie Wyższym (działa również w systemie POL-on). W ramach systemu minister nauki będzie prowadził centralny wykaz pracowników naukowych zatrudnionych w jednostkach naukowych.

System Informacji o Nauce ułatwi nawiązywanie współpracy naukowej, co z kolei powinno skutkować lepszym zarządzaniem nauką, poprawą jakości badań naukowych i procedury recenzowania projektów. Informacje zgromadzone w systemie będą podstawą do przyznawania przez ministra nauki kategorii naukowych i określania wysokości dotacji na działalność statutową. Dostęp do dużej części danych będzie otwarty nie tylko dla wszystkich pracowników naukowych i naukowo-dydaktycznych, ale także dla pozostałych obywateli. Ważnym modułem systemu będzie Polska Bibliografia Naukowa, która docelowa będzie zintegrowana z przyszłą strukturą informatyczną, mającą na celu zapewnienie otwartego dostępu do wyników badań naukowych finansowanych ze środków publicznych.


Zobacz także