Projekt ustawy o zmianie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki oraz niektórych innych ustaw

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki oraz niektórych innych ustaw, przedłożony przez ministra sprawiedliwości.


Rząd zaproponował nowelizację przepisów ustawowych, aby osiągnąć następujące cele:

  • jawność oświadczeń majątkowych sędziów oraz obowiązek publikowania oświadczeń majątkowych sędziów i prokuratorów w Biuletynie Informacji Publicznej.

Składając fałszywe oświadczenie majątkowe sędzia poniesie odpowiedzialność karną (będzie to przestępstwo), a nie jak dotychczas tylko dyscyplinarną. W ten sposób zrealizowano zalecenia opracowane w ramach IV rundy ewaluacyjnej Grupy Państw przeciwko Korupcji Rady Europy (GRECO) oraz zlikwidowano nieuzasadnione uprzywilejowanie sędziów wobec pozostałych funkcjonariuszy państwowych  zobowiązanych do ujawniania  oświadczeń majątkowych.

  • zagwarantowanie, że postępowania dyscyplinarne wobec sędziów i prokuratorów nie będą się kończyły przed upływem okresu przedawnienia.
  • odformalizowanie i zwiększenie efektywności skargi wnoszonej na przewlekłość postępowania.
  • zapewnienie odpowiedniej rekompensaty za przewlekłość postępowania.

Wprowadzono przepisy, które wykonują orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lipca 2015 r. w sprawie Rutkowski i inni przeciwko Polsce oraz wdrażają do polskiego prawa zalecenia opracowane w trakcie IV rundy ewaluacyjnej Grupy Państw przeciwko Korupcji Rady Europy (GRECO) w obszarze postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec sędziów i prokuratorów.

Do ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych włączono zalecenia opracowane w ramach IV rundy ewaluacyjnej Grupy Państw przeciwko Korupcji Rady Europy (GRECO). Została ona powołana w 1999 roku przez Radę Europy i ocenia, czy działania państw członkowskich są zgodne z antykorupcyjnymi standardami Rady. GRECO zaleciła Polsce podjęcie środków w celu zapewnienia, by postępowania dyscyplinarne dotyczące niewłaściwego postępowania sędziów i prokuratorów nie kończyły się, mimo że nie upłynął okres przedawnienia. Chodzi o takie środki jak: odpowiednie wydłużenie okresu przedawnienia, przerwanie bądź zawieszenie terminu przedawnienia w określonych okolicznościach. GRECO wskazała także na konieczność wprowadzenia odpowiedzialności karnej za umyślne podanie nieprawdy w oświadczeniu majątkowym przez sędziego i prokuratora.

Z kolei Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok pilotażowy w sprawie Rutkowski i inni przeciwko Polsce. Oznacza to, że wyrok będzie dotyczył nie tylko wskazanych osób (Rutkowski, Orlikowski i Grabowska), ale także 600 skarg dotyczących tej samej kwestii z ostatnich 3 lat. Trybunał uznał, że przewlekłość postępowania stanowi w Polsce problem systemowy, którego rozwiązanie wymaga podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Chodzi o zagwarantowanie zgodności orzecznictwa polskich sądów (rozpoznających skargi na przewlekłość) ze standardami Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Trybunał zwrócił również uwagę na zbyt niskie kwoty pieniężne przyznawane w ramach rekompensaty za przewlekłość postępowania. W tym przypadku wprowadzone zmiany dotyczą ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

Najważniejsze proponowane rozwiązania:

  • Wprowadzono regulację, zgodnie z którą informacje zawarte w oświadczeniu majątkowym sędziego będą jawne, analogicznie do uregulowań dotyczących prokuratorów. Oświadczenia majątkowe sędziów i prokuratorów będą publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej. Składając fałszywe oświadczenie majątkowe sędzia poniesie odpowiedzialność karną (będzie to przestępstwo), a nie jak dotychczas tylko dyscyplinarną.
  • Przewidziano wydłużenie okresu, w którym będzie można wszcząć postępowanie dyscyplinarne wobec sędziego z 3 do 5 lat od chwili popełnienia czynu. Przewidziano też wydłużenie przedawnienia dyscyplinarnego z 5 do 8 lat, w przypadku wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przed upływem 5 lat. Oznacza to, że dopiero po upływie pięciu lat od momentu dokonania przewinienia dyscyplinarnego nie będzie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego. W razie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przed upływem 5 lat, przedawnienie dyscyplinarne nastąpi po 8 latach od chwili popełnienia czynu.
  • Przewidziano wprowadzenie nowej kary dyscyplinarnej, polegającej na obniżeniu wynagrodzenia zasadniczego sędziego o 5 do 15 proc. na okres od 6 miesięcy do 2 lat. Określono też inne niż dotychczas skutki niektórych orzekanych kar dyscyplinarnych. Orzeczenie każdej z kar dyscyplinarnych – poza upomnieniem – skutkować będzie: pozbawieniem możliwości awansowania na wyższe stanowisko sędziowskie przez 5 lat, a także niemożnością udziału w tym okresie w kolegium sądu, orzekania w sądzie dyscyplinarnym oraz objęcia w sądzie funkcji prezesa i wiceprezesa, kierownika ośrodka zamiejscowego sądu.
  • Wprowadzono obowiązek wymierzania kary łącznej w przypadku jednoczesnego ukarania za kilka przewinień dyscyplinarnych. Przewidziano także możliwość wymierzenia kary łącznej, na wniosek obwinionego, gdy popełnił on dwa lub więcej przewinień dyscyplinarnych – zanim zapadło pierwsze, nawet nieprawomocne orzeczenie co do któregokolwiek z nich.
  • Oceniając, czy doszło do przewlekłości postępowania sąd będzie uwzględniał łączny dotychczasowy czas jego trwania, tj. od momentu wszczęcia postępowania do chwili rozpoznania skargi – niezależnie od tego na jakim etapie skarga została wniesiona. Oznacza to, że przy badaniu przewlekłości postępowania ocenie sądowej podlegać będzie całość postępowania. Jednym ze skutków fragmentarycznego badania przez sądy toku postępowania było zasądzanie zbyt małych kwot pieniężnych z tytułu przewlekłości.
  • W przypadku gdy skarga dotyczy przewlekłości postępowania o przestępstwa skarbowe, wykroczenia skarbowe lub postępowania karnego, które toczy się przed sądem – sąd ten będzie właściwy do rozpoznania skargi w sprawie przewlekłości postępowania przygotowawczego.
  • Założono, że za przewlekłość postępowania będą przyznawane wysokie  rekompensaty: od 2000 do 20 000 zł – jednak nie mniej niż 1000 zł za każdy rok trwania postępowania dotkniętego przewlekłością (niezależnie od tego ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość). Przykładowo, jeśli postępowanie dotknięte przewlekłością będzie trwało 6 lat, sąd orzeknie rekompensatę od 6 do 20 tys. zł.
  • Założono, że prokurator generalny, prokurator krajowy lub inni upoważnieni przez nich prokuratorzy będą mogli przedstawiać organom władzy publicznej, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach także innym osobom - informacje dotyczące działalności prokuratury, w tym informacje dotyczące konkretnych spraw, jeżeli mogą one mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa lub jego prawidłowego funkcjonowania.
  • Przyjęto zapis, że w sprawach w których Trybunał Konstytucyjny orzeka w pełnym składzie – uczestniczy osobiście prokurator generalny lub jeden z jego zastępców. Z kolei w sprawach w których Trybunał orzeka w innych składach – przedstawicielem prokuratora generalnego może być prokurator Prokuratury Krajowej lub prokurator innej jednostki organizacyjnej prokuratury, delegowany do wykonywania czynności w Prokuraturze Krajowej i wyznaczony przez prokuratora generalnego lub jego zastępcę do udziału w tych sprawach.
  • Do oświadczeń majątkowych sędziów złożonych przed wejściem ustawy w życie stosowane będą przepisy dotychczasowe. Za czyn popełniony przed dniem obwiązywania ustawy, kary dyscyplinarne będą wymierzane zgodnie z  przepisami obowiązującymi w momencie jego popełnienia. Do czynów popełnionych przed wejściem tej ustawy w życie stosowane będą przepisy o przedawnieniu, zgodnie z tą ustawą – chyba że termin przedawnienia już upłynął.
  • Znowelizowana ustawa ma wejść w życie po 14 dniach od daty jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Zobacz także