Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny i niektórych innych ustaw, przedłożony przez ministra sprawiedliwości

Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny i niektórych innych ustaw, przedłożony przez ministra sprawiedliwości


Projekt nowelizacji ustawy realizuje postulat skrócenia czasu postępowań sądowych zapowiedziany przez premiera Donalda Tuska w exposé wygłoszonym w listopadzie 2011 r.

Włączone do projektu nowelizacji przepisy wprowadzają bardzo istotne rozwiązania zmieniające model postępowania w sprawach karnych. Ich wynikiem będzie: usprawnienie i przyspieszenie postępowania, nowe zasady stosowania środków zapobiegawczych, eliminujące ich nadmierne wykorzystywanie, odciążenie sędziów, prezesów sądów
i przewodniczących wydziałów poprzez przekazywanie referendarzom sądowym części merytorycznych decyzji. Dzięki nowym rozwiązaniom zarzuty dotyczące formalizmu pracy sądów i procedur wydłużających nadmiernie postępowania nie będą miały racji bytu.

Zgodnie z projektem noweli ustawy, we wszystkich wszczynanych z inicjatywy procesowej postępowaniach przed sądem inicjatywa dowodowa należeć będzie do stron. Sąd będzie więc arbitrem, który na koniec postępowania wyda sprawiedliwy wyrok Dowody będą przeprowadzone przed sądem przez tę stronę, na wniosek której dowód został dopuszczony. Przeprowadzenie dowodów przez sąd będzie możliwe, ale tylko w wyjątkowych wypadkach.

Przyjęto, że strony – poza prokuratorem reprezentującym interes publiczny – nie będą miały obowiązku uczestniczenia w rozprawie. Sąd będzie mógł ogłosić wyrok bez udziału stron. Zrezygnowano ponadto z odczytywania przez oskarżyciela całego aktu oskarżenia i - w niektórych sytuacjach - z odczytywania dowodów. Skróci to znacznie przebieg rozprawy. Wzmocniono przepisy dotyczące konieczności obowiązkowego informowania pokrzywdzonego o przysługujących mu uprawnieniach i obowiązkach.

W postępowaniu sądowym obrońca z urzędu ma być wyznaczany na wniosek oskarżonego. Obrona z urzędu będzie przyznawana przy tym, jak dotąd, zawsze z urzędu osobie, która: nie ukończyła 18 lat; jest głucha, niema lub niewidoma; ma trudności z rozpoznaniem znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem. Obrońca z urzędu będzie występował również w imieniu osoby chorej psychicznie. Za wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu będzie pobierana opłata – od 100 do 1 tys. zł w postępowaniu przed sądem pierwszej lub drugiej instancji.

Rozszerzono zakres stosowania wnioskowania o skazanie bez rozprawy na wszystkie występki. Wprowadzono przy tym możliwość zgłoszenia przez pokrzywdzonego sprzeciwu wobec wydania wyroku bez rozprawy. Instytucja dobrowolnego poddania się karze będzie obejmować wszystkie przestępstwa, również najcięższe.

W nowych przepisach podkreślono znaczenie mediacji i jej poufności. Przyjęto, że oświadczenia składane w toku mediacji nie będą wykorzystywane jako dowody w postępowaniu karnym. Z mediacji wyłączono m.in.: sędziego, prokuratora, adwokata, radcę prawnego, aplikanta, ławnika, referendarza sądowego. Określono przypadki, kiedy ugoda mediacyjna może zyskać nadaną przez sąd klauzulę wykonalności. Przyjęto, że mediacja nie powinna trwać dłużej niż miesiąc.

Wprowadzono zmiany przepisów dotyczących składu sądu. W sądach pierwszej instancji dopuszczona będzie możliwość orzekania w mniej licznym składzie niż dotychczas (np. jeden sędzia i dwóch ławników, a nie jak obecnie 3 sędziów). Trzeba zaznaczyć, że w sprawach większej wagi skład sędziowski może być liczniejszy. To ograniczenie odnosić się będzie także do sądów odwoławczych (orzekanie jednoosobowe).

Referendarze sądowi będą mogli wykonywać niektóre czynności w postępowaniu karnym – np. wydawać postanowienia o charakterze obligatoryjnym, decydować o udziale obrońcy i pełnomocnika w postępowaniu karnym, określać koszty procesu, wydawać polecenia Policji i innym organom czy wykonywać czynności z zakresu pomocy prawnej.
Projekt wprowadza zasadniczą zmianę w zakresie postępowania odwoławczego, która ogranicza możliwość uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji – zamiast tego przewiduje się zwiększenie uprawnień tego sądu do merytorycznej zmiany orzeczenia.

Wprowadzono bardzo ważną grupę przepisów dotyczących zakresu dochodzenia, które ma być prowadzone przez prokuratora, gdy podejrzanym będzie: sędzia, prokurator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego Służby Celnej, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej i innych organów. Obecnie w przypadku podejrzeń wobec tych grup osób prowadzone jest śledztwo.

Uregulowano i doprecyzowano przesłanki stosowania środków przymusu – chodzi o tzw. zatrzymanie prokuratorskie oraz tymczasowe aresztowanie. Wskazano dokładnie, jakie informacje powinien zawrzeć prokurator we wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania lub jego przedłużenie (określono przypadki uzasadniające przedłużenie aresztowania). W posiedzeniu sądu dotyczącym przedłużenia tymczasowego aresztowania musi obowiązkowo uczestniczyć obrońca oskarżonego. Tymczasowe aresztowanie nie będzie stosowane, jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności do 2 lat (obecnie do 1 roku).

Regulacjami objęto także zabezpieczenie majątkowe, odszkodowania za niesłuszne skazanie czy niesłuszne stosowanie środków przymusu procesowego, określając podstawy tych roszczeń. Sąd może podjąć decyzję o zaprzestaniu tymczasowego aresztowania, gdy w wyznaczonym terminie zostanie złożone poręczenie majątkowe. Postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydaje sąd, a w postanowieniu przygotowawczym – prokurator.
Ponadto określono sytuacje, w których będzie przysługiwać (lub nie) odszkodowanie od Skarbu Państwa za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Chodzi np. o sytuacje, gdy w kasacji lub we wznowionym postępowaniu oskarżony został uniewinniony lub gdy orzeczono wobec niego łagodniejszą karę. Żądanie odszkodowania winno być złożone do właściwego sądu okręgowego.

Zmiany objęły ponadto przepisy dotyczące postępowania przygotowawczego, postępowania przed sądem pierwszej instancji czy postępowania odwoławczego. Wprowadzono szczegółowe przepisy dotyczące procedur odwoławczych i trybu postępowania sądu odwoławczego. W projekcie nowelizacji ustawy określono, że dochodzenie powinno być zakończone w ciągu 2 miesięcy.

Dopuszczalne ma być – zgodnie z nowymi przepisami – umorzenie postępowania karnego, gdy sprawca pojedna się z pokrzywdzonym i naprawi wyrządzoną szkodę. Taki tryb będzie możliwy w sprawach o przestępstwa zagrożone karą do 5 lat pozbawienia wolności.

Nowością jest również zmiana kwalifikacji prowadzenia pod wpływem alkoholu pojazdów innych niż mechaniczne, np. roweru - będzie za to grozić kara aresztu lub grzywna nie niższa niż 50 zł (obecnie kara grzywny do 5.000 zł, kara ograniczenia albo pozbawienia wolności do 1 roku).
 


Zobacz także