Projekt ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, przedłożony przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego.


1 października 2017 r. rozpocznie działalność w Warszawie Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej.

Podstawowym celem jej działania będzie stymulowanie procesu umiędzynarodowienia polskiego szkolnictwa wyższego i nauki. Chodzi o wspieranie mobilności środowiska akademickiego oraz tworzenie programów służących umiędzynarodowieniu oferty polskich uczelni, co jest kluczowe dla rozwoju polskiej nauki i zgodne ze światowymi trendami. Agencja będzie instytucją publiczną, która wraz z Narodowym Centrum Nauki oraz  Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, tworzyć ma spójny system instytucji publicznych realizujących politykę państwa dotyczącą umocnienia pozycji polskiej nauki w świecie.

Utworzenie Agencji jest spełnieniem, zgłaszanych od wielu lat, postulatów środowiska akademickiego, aby stworzyć w Polsce instytucję, która zharmonizuje polski system stypendialny z rozwiązaniami stosowanymi i sprawdzonymi w wielu krajach Unii Europejskiej oraz wesprze uczelnie w dostosowaniu oferty edukacyjnej do potrzeb zagranicznych studentów. Agencja przez system programów mobilnościowych i projektów dla uczelni, zapewni mechanizm finansowania i spójne ramy instytucjonalne dla trwałego podnoszenia poziomu umiędzynarodowienia polskiej nauki i szkolnictwa wyższego.

Przykłady podobnych agencji działających w Niemczech (DAAD), Holandii (Nuffic), czy Finlandii (CIMO) pokazują, że tworzenie programów mobilnościowych oraz zarządzanie nimi jest koniecznym warunkiem do skutecznej walki o najlepszych studentów i naukowców.

Działalność Agencji będzie wspierała realizację celów rozwojowych określonych w rządowej „Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju”, które dotyczą umiędzynarodowienia i otwarcia szkół wyższych na innowacje (w kontekście poprawy pozycji uczelni w międzynarodowych rankingach), stworzenia otoczenia prawnego sprzyjającego innowacyjności oraz komercjalizacji wyników badań naukowych, a także wykreowania warunków pozwalających na zatrudnianie w Polsce zagranicznych uczonych z dorobkiem naukowym, zachęcania studentów spoza Unii Europejskiej do studiowania w Polsce.

Umiędzynarodowienie polskiej nauki i szkolnictwa wyższego jest niezadowalające. Liczba cudzoziemców studiujących w Polsce (w stosunku do liczby mieszkańców) w roku akademickim 2015/2016 była jedną z najmniejszych wśród krajów OECD i wynosiła 4,07 proc. przy średniej dla tej organizacji na poziomie powyżej 8 proc. Polskie uczelnie zajmują też niskie pozycje w rankingach międzynarodowych. Wykładowcy z innych krajów stanowią zaledwie 2,4 proc. wszystkich pracowników naukowo-dydaktycznych polskich uczelni, przy czym ponad połowa z nich pochodzi z krajów sąsiednich.

Ten stan rzeczy wynika przede wszystkim z ograniczonego wykorzystywania potencjału polskich naukowców i kadry dydaktycznej oraz niewystarczających środków finansowych, jakim dysponują polskie uczelnie na proces umiędzynarodawiania. Chodzi m.in. o brak odpowiedniej polityki stypendialnej skierowanej do cudzoziemców (studentów i doktorantów), ograniczone możliwości wsparcia finansowego przyjazdu wybitnych naukowców i wykładowców na polskie uczelnie, a także nieatrakcyjny system wynagradzania naukowców-cudzoziemców. Jednocześnie polscy naukowcy i studenci szukają szansy rozwoju poza granicami Polski, a brakuje mechanizmów zachęcających ich do  powrotu. W rezultacie niekorzystny trend drenażu mózgów utrwala się i przenosi na kolejne pokolenia studentów i pracowników naukowo-dydaktycznych, co pośrednio hamuje rozwój innowacyjności w Polsce.

Do najważniejszych zadań Agencji należeć będzie:

  • inicjowanie i realizowanie programów stypendialnych polskiego rządu dla cudzoziemców – studentów i doktorantów oraz programów wspierania międzynarodowej wymiany akademickiej pracowników naukowych i dydaktycznych (przyjazdowej i wyjazdowej);
  • inicjowanie i realizowanie programów wspierania procesu umiędzynarodowienia polskich uczelni i jednostek naukowych;
  • upowszechnianie informacji o polskim systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz propagowanie języka polskiego za granicą.

W 2018 r. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej przedstawi pełną ofertę programową i stopniowo rozpocznie rekrutację do programów.

W ramach programu Agencja będzie mogła przyznawać środki finansowe:

  • studentom i doktorantom;
  • uczestnikom kursów przygotowawczych do podjęcia nauki w języku polskim;
  • pracownikom uczelni lub pracownikom jednostek naukowych;
  • osobom posiadającym co najmniej stopień naukowy doktora lub doktora sztuki albo równorzędny stopień uzyskany za granicą;
  • osobom kierowanym za granicę w celu nauczania się języka polskiego jako obcego;
  • uczelniom i jednostkom naukowym;
  • organizacjom pozarządowym i jednostkom sektora finansów publicznych podejmującym działania na rzecz umiędzynarodowienia szkolnictwa wyższego i nauki.

Środki finansowe będą mogły być przyznawane w formie stypendium, finansowania lub dofinansowania do kosztów opłat za kształcenie i zatrudnienie, pomocy materialnej oraz ryczałtu na koszty podróży, utrzymania i zakwaterowania, a także finansowania lub dofinansowania kosztów działań objętych zakresem tematycznym danego programu.


Zobacz także