Narada rodzinna: urlopy dla mam

Jakie urlopy przysługują młodej mamie? Jak korzystać z urlopu macierzyńskiego? W jaki sposób składać wnioski? Oto najważniejsze informacje.


Na zdjęciu mama z niemowlakiem, obok napisy: 20 tygodni podstawowego macierzyńskiego, 6 tygodni dodatkowego macierzyńskiego, 26 tygodni rodzicielskiego

Z jakich urlopów może korzystać mama?
 

Podstawowy urlop macierzyński

To 20 tygodni urlopu do wykorzystania (w razie urodzenia jednego dziecka). Z czego część , czyli maksymalnie 6 tygodni, można też wykorzystać przed przewidywaną datą porodu (decyduje o tym pracownica).

Do skorzystania z urlopu macierzyńskiego może przyłączyć się tata, ale dopiero gdy mama wykorzysta 14 tygodni po porodzie. Wtedy przejmuje on pozostałe 6 tygodni, które są pełnopłatne.

Należy pamiętać, że za urlop macierzyński przysługuje zasiłek, a  nie wynagrodzenie. Wysokość zasiłku może wynosić 80% albo 100% podstawy wymiaru zasiłku.

Podstawowy urlop macierzyński należy wykorzystać w całości.

Dodatkowy urlop macierzyński

To maksymalnie 6 tygodni dodatkowego urlopu, który przysługuje mamie po urodzeniu 1 dziecka. W przypadku bliźniaków jest to maksymalnie 8 tygodni. Urlop ten można wykorzystać tylko w pełnych tygodniach, ale niekoniecznie w pełnym wymiarze 8 tygodni

Urlop ten można podzielić na 2 części, z których skorzysta zarówno mama, jak i tata dziecka. Z dodatkowego urlopu w częściach może też skorzystać tylko jedno z rodziców.

Urlop rodzicielski

To maksymalnie 26 tygodni (niezależnie od liczby urodzonych dzieci). Cały okres urlopu mama może podzielić na nie więcej niż 3 części, z których na przemian może skorzystać zarówno tata, jak i mama dziecka (np. 9 tygodni – mama, 9 tygodni tata i 8 tygodni znów mama). Urlop może być też wykorzystany tylko przez jedno z rodziców. Decyzja, czy podzielić się urlopem należy więc do nich.

Minimalny wymiar jednej części urlopu rodzicielskiego to 8 tygodni.

Urlop wychowawczy

Wymiar urlopu wychowawczego wynosi maksymalnie 36 miesięcy, ale każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu z powyższego wymiaru.

W praktyce oznacza to, że mama dziecka może skorzystać z maksymalnie 35 miesięcy urlopu wychowawczego, a tata  z 1 miesiąca. Zasada ta działa w obie strony (tata może więc wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy, bo mama ma prawo do 1 miesiąca).

Od zasady tej są nieliczne wyjątki; dotyczą one sytuacji, gdy drugiego rodzica nie ma albo nie ma on pełnej władzy rodzicielskiej – wówczas jeden rodzic ma prawo wykorzystać pełny urlop w wymiarze 36 miesięcy.

Zgodnie z Kodeksem Pracy rodzic dziecka ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze 36 miesięcy tylko w sytuacji gdy:

  • drugi rodzic dziecka nie żyje,
  • drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska,
  • drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu.

Jaka jest różnica między urlopem macierzyńskim, wychowawczym i rodzicielskim ?
 

Przede wszystkim urlop macierzyński i rodzicielski są to urlopy, za które przysługuje zasiłek macierzyński. Natomiast w trakcie urlopu wychowawczego zasiłek nie przysługuje (jest to rodzaj urlopu bezpłatnego). W okresie urlopu wychowawczego może natomiast przysługiwać dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki na dzieckiem (o prawie do dodatku rodzinnego  decyduje m.in. kryterium dochodowe).

Urlop macierzyński i rodzicielski przysługują na młodsze dziecko i są krótsze (w sumie do 52 tygodni w razie urodzenia jednego dziecka). Natomiast urlop wychowawczy może być wykorzystany w wymiarze do 36 miesięcy do czasu ukończenia przez dziecko 5 lat.

Czy można skorzystać z urlopu macierzyńskiego przed porodem?
 

Przed urodzeniem dziecka możesz wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. W takim wypadku po narodzinach dziecka przysługuje już tylko 14 tygodni (w razie urodzenia jednego dziecka).

Czy podczas urlopu macierzyńskiego mama może pracować?
 

Tak, ale tylko na maksymalnie pół etatu i dopiero po upływie podstawowego urlopu macierzyńskiego, czyli w trakcie dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego (dotyczy to pracy u pracodawcy, który udzielił tego urlopu). Jeśli tata chce skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, zasada ta dotyczy także jego. Wniosek trzeba złożyć u pracodawcy co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem pracy. Dokument powinien zawierać:

  • wymiar czasu pracy,
  • okres, przez który mama (tata) chce łączyć korzystanie z urlopu z wykonywaniem pracy.

Pracodawca powinien przychylić się do wniosku, chyba że nie będzie to możliwe ze względu na rodzaj lub organizację pracy wykonywanej przez pracownika.

Zasiłki i wnioski
 

Zasiłek macierzyński przysługuje wszystkim mamom, które urodziły dziecko w okresie ubezpieczenia chorobowego. Do tej grupy zalicza się także kobiety, dobrowolnie płacące składkę chorobową, które:

  • są zatrudnione na umowę zlecenie,
  • prowadzą własną działalność gospodarczą.

Mama zatrudniona na umowę o dzieło nie otrzyma zasiłku macierzyńskiego.

Wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi dodatkowego urlopu macierzyńskiego trzeba złożyć do podmiotu wypłacającego taki zasiłek, nie później niż do dnia zakończenia pobierania zasiłku za czas odpowiadający okresowi podstawowego urlopu macierzyńskiego.

Natomiast wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego, nie później niż do dnia zakończenia pobierania zasiłku za okres odpowiadający pełnemu okresowi dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

***
 

Więcej pytań i odpowiedzi znajdziesz na rządowej stronie rodzina.gov.pl

"Narada rodzinna" - cykl porad i czaty z rządowymi ekspertami


Zobacz także