Nauka i szkolnictwo wyższe
Obecnie co drugi Polak w wieku od 19 do 24 lat studiuje, zaś liczba studentów w Polsce w ciągu kilkunastu lat wzrosła pięciokrotnie. Aby sprostać nowym wyzwaniom, rząd wdraża reformę nauki i reformę szkolnictwa wyższego. Dzięki temu polskie uczelnie będą mogły konkurować z najlepszymi ośrodkami edukacyjnymi na świecie, a polscy uczeni uzyskają możliwości prowadzenia najbardziej zaawansowanych badań. W ciągu czterech ostatnich lat wydatki na naukę wzrosły o 1,7 mld zł (z 3,7 mld zł w 2007 r. do 5,4 mld zł w 2011 r.). W marcu 2011 r. Sejm przyjął nowelizację Prawa o szkolnictwie wyższym, zakładający nowy model funkcjonowania polskich uczelni. Od stycznia 2011 roku przywrócono większe zniżki dla studentów na przejazdy komunikacją, w tym pociągami. W ciągu czterech ostatnich lat wydatki na naukę wzrosły o 1,7 mld zł (z 3,7 mld zł w 2007 roku do 5,4 mld zł w 2011 roku).
Reforma nauki
Reforma wprowadza nowy model finansowania nauki na zasadach konkurencyjności, jakości i przejrzystości procedur, a także nowy system oceny jakości pracy jednostek naukowych. Uruchomione zostało Narodowe Centrum Nauki, czyli zewnętrzna agencja dystrybuująca fundusze na tzw. badania podstawowe. Będzie ona przeznaczała min. 20 proc. wszystkich grantów na badania początkujących naukowców. Dotychczasowe jednostki badawczo-rozwojowe zostaną przekształcone w instytuty badawcze podlegające ścisłym zasadom oceny jakości oraz systematycznemu audytowi. Podstawowym zadaniem instytutów będzie realizowanie badań i prac rozwojowych na potrzeby gospodarki oraz transfer najnowszych technologii do przemysłu. Pakiet sześciu ustaw reformujących naukę zaczął obowiązywać 1 października 2010 roku. Pakiet obejmuje ustawy: o zasadach finansowania nauki, o Polskiej Akademii Nauk, o Instytutach Badawczych, o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz o Narodowym Centrum Nauki.
Nowy model szkolnictwa wyższego
Reforma szkolnictwa wyższego, która wejdzie w życie 1 października 2011 r., zwiększy autonomię programową szkół wyższych. Likwidacji ulegną sztywne, centralne standardy nauczania, a uczelnie zyskają swobodę w tworzeniu nowych autorskich kierunków studiów. Programy będą tworzone przy wsparciu autorytetów naukowych, pracodawców i ekspertów w dziedzinie gospodarki. Nowe mechanizmy wprowadzane są na podstawie funkcjonujących w Europie tzw. Ram Kwalifikacji. Dzięki Krajowym Ramom Kwalifikacji (KRK) dyplomy polskich uczelni będą mogły być porównywane z dyplomami z innych krajów europejskich.
Krajowe Naukowe Ośrodki Wiodące
Reforma zakłada wyłanianie Krajowych Naukowych Ośrodków Wiodących (KNOW), czyli najlepszych uczelni publicznych i niepublicznych. KNOW-y będą wybierane na drodze konkursów w poszczególnych obszarach wiedzy. Wyboru dokonają niezależne komisje z udziałem międzynarodowych ekspertów. KNOW-y będą finansowane przez pięć lat, z możliwością wydłużenie tego okresu o dalsze pięć lat.
Przejrzyste zasady kariery naukowej
Dzięki reformie szkolnictwa wyższego uproszczona zostanie ścieżka kariery naukowej. Od października 2011 roku skrócony zostanie czas uzyskania habilitacji z 11 do 4 miesięcy. Nie będzie kolokwium i wykładu habilitacyjnego, większy nacisk położony będzie na realne osiągnięcia naukowe habilitanta. Wprowadzony zostanie także obowiązek konkursu na studia doktoranckie. Warunkiem otwarcia przewodu doktorskiego będzie co najmniej jedna publikacja w czasopiśmie naukowym o zasięgu krajowym lub w recenzowanym sprawozdaniu z międzynarodowej konferencji naukowej. Doktoranci otrzymają większe wsparcie finansowe, a najlepsi z nich – dodatkowe stypendium.
Zmiany w prawie to także wprowadzenie procedur konkursowych na wszystkie stanowiska w uczelniach i większe otwarcie na naukowców z zagranicy. Wybitny uczony ze stopniem doktora i z istotnym dorobkiem naukowym zagranicą będzie mógł uzyskać w Polsce uprawnienia doktora habilitowanego. Ograniczeniu ulegnie także wieloetatowość. Dodatkowy etat będzie możliwy jedynie po uzyskaniu zgody rektora. Nauczyciele akademiccy będą również obowiązkowo poddawani ocenie działalności naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej. Ocena będzie dokonywana nie rzadziej niż co 2 lata, a profesorów – raz na 4 lata. Druga negatywna ocena będzie obligować rektora do rozwiązania stosunku pracy z ocenionym nauczycielem.
Połączenie uczelni z gospodarką
Dzięki zmianom zwiększy się także integracja uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Uczelnie będą zobowiązane do opracowania i wprowadzenia regulaminów własności intelektualnej oraz przyjęcia zasad komercjalizacji wyników badań naukowych. Szkoły zyskają możliwość kształcenia studentów przy udziale pracodawcy bądź na jego zamówienie. Do tworzenia programów studiów o profilu praktycznym będą mogły zostać włączone osoby reprezentujące organizacje społeczne, gospodarcze i publiczne.
Zniesienie dodatkowych opłat na studiach
Dzięki reformie szkolnictwa wyższego zniesione zostaną dodatkowe opłaty pobierane przez uczelnie państwowe i niepubliczne oraz powstanie katalog bezpłatnych gwarantowanych usług dla studentów. Darmowe będą egzaminy (także poprawkowe i komisyjne), egzamin dyplomowy, a także złożenie i ocena pracy dyplomowej oraz wydanie suplementu do dyplomu.
Decentralizacja szkolnictwa wyższego
Nowelizacja przewiduje ponadto działania deregulacyjne oraz decentralizujące system szkolnictwa wyższego. Zniesiony będzie wymóg zatwierdzania przez ministra nauki regulaminów studiów i statutów uczelni. Rektorzy otrzymają większe uprawnienia w zakresie tworzenia, przekształcenia i likwidacji jednostek organizacyjnych uczelni oraz tworzenia ich filii.
Łatwiej o kredyt studencki
Od 2010 roku łatwiej uzyskać kredyt studencki. Aby udowodnić, że jest się studentem, wystarczy legitymacja studencka. Najuboższym studentom kredyt poręcza w 100 proc. Skarb Państwa. Kredyt będzie nie tylko łatwiej uzyskać, ale i spłacić, bo rata spłaty nie przekracza 20 proc. dochodów absolwenta. W razie utraty pracy czy trudnej sytuacji życiowej możliwe jest zawieszenie spłaty na rok.
Reforma nauki
Reforma wprowadza nowy model finansowania nauki na zasadach konkurencyjności, jakości i przejrzystości procedur, a także nowy system oceny jakości pracy jednostek naukowych. Uruchomione zostało Narodowe Centrum Nauki, czyli zewnętrzna agencja dystrybuująca fundusze na tzw. badania podstawowe. Będzie ona przeznaczała min. 20 proc. wszystkich grantów na badania początkujących naukowców. Dotychczasowe jednostki badawczo-rozwojowe zostaną przekształcone w instytuty badawcze podlegające ścisłym zasadom oceny jakości oraz systematycznemu audytowi. Podstawowym zadaniem instytutów będzie realizowanie badań i prac rozwojowych na potrzeby gospodarki oraz transfer najnowszych technologii do przemysłu. Pakiet sześciu ustaw reformujących naukę zaczął obowiązywać 1 października 2010 roku. Pakiet obejmuje ustawy: o zasadach finansowania nauki, o Polskiej Akademii Nauk, o Instytutach Badawczych, o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz o Narodowym Centrum Nauki.
Nowy model szkolnictwa wyższego
Reforma szkolnictwa wyższego, która wejdzie w życie 1 października 2011 r., zwiększy autonomię programową szkół wyższych. Likwidacji ulegną sztywne, centralne standardy nauczania, a uczelnie zyskają swobodę w tworzeniu nowych autorskich kierunków studiów. Programy będą tworzone przy wsparciu autorytetów naukowych, pracodawców i ekspertów w dziedzinie gospodarki. Nowe mechanizmy wprowadzane są na podstawie funkcjonujących w Europie tzw. Ram Kwalifikacji. Dzięki Krajowym Ramom Kwalifikacji (KRK) dyplomy polskich uczelni będą mogły być porównywane z dyplomami z innych krajów europejskich.
Krajowe Naukowe Ośrodki Wiodące
Reforma zakłada wyłanianie Krajowych Naukowych Ośrodków Wiodących (KNOW), czyli najlepszych uczelni publicznych i niepublicznych. KNOW-y będą wybierane na drodze konkursów w poszczególnych obszarach wiedzy. Wyboru dokonają niezależne komisje z udziałem międzynarodowych ekspertów. KNOW-y będą finansowane przez pięć lat, z możliwością wydłużenie tego okresu o dalsze pięć lat.
Przejrzyste zasady kariery naukowej
Dzięki reformie szkolnictwa wyższego uproszczona zostanie ścieżka kariery naukowej. Od października 2011 roku skrócony zostanie czas uzyskania habilitacji z 11 do 4 miesięcy. Nie będzie kolokwium i wykładu habilitacyjnego, większy nacisk położony będzie na realne osiągnięcia naukowe habilitanta. Wprowadzony zostanie także obowiązek konkursu na studia doktoranckie. Warunkiem otwarcia przewodu doktorskiego będzie co najmniej jedna publikacja w czasopiśmie naukowym o zasięgu krajowym lub w recenzowanym sprawozdaniu z międzynarodowej konferencji naukowej. Doktoranci otrzymają większe wsparcie finansowe, a najlepsi z nich – dodatkowe stypendium.
Zmiany w prawie to także wprowadzenie procedur konkursowych na wszystkie stanowiska w uczelniach i większe otwarcie na naukowców z zagranicy. Wybitny uczony ze stopniem doktora i z istotnym dorobkiem naukowym zagranicą będzie mógł uzyskać w Polsce uprawnienia doktora habilitowanego. Ograniczeniu ulegnie także wieloetatowość. Dodatkowy etat będzie możliwy jedynie po uzyskaniu zgody rektora. Nauczyciele akademiccy będą również obowiązkowo poddawani ocenie działalności naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej. Ocena będzie dokonywana nie rzadziej niż co 2 lata, a profesorów – raz na 4 lata. Druga negatywna ocena będzie obligować rektora do rozwiązania stosunku pracy z ocenionym nauczycielem.
Połączenie uczelni z gospodarką
Dzięki zmianom zwiększy się także integracja uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Uczelnie będą zobowiązane do opracowania i wprowadzenia regulaminów własności intelektualnej oraz przyjęcia zasad komercjalizacji wyników badań naukowych. Szkoły zyskają możliwość kształcenia studentów przy udziale pracodawcy bądź na jego zamówienie. Do tworzenia programów studiów o profilu praktycznym będą mogły zostać włączone osoby reprezentujące organizacje społeczne, gospodarcze i publiczne.
Zniesienie dodatkowych opłat na studiach
Dzięki reformie szkolnictwa wyższego zniesione zostaną dodatkowe opłaty pobierane przez uczelnie państwowe i niepubliczne oraz powstanie katalog bezpłatnych gwarantowanych usług dla studentów. Darmowe będą egzaminy (także poprawkowe i komisyjne), egzamin dyplomowy, a także złożenie i ocena pracy dyplomowej oraz wydanie suplementu do dyplomu.
Decentralizacja szkolnictwa wyższego
Nowelizacja przewiduje ponadto działania deregulacyjne oraz decentralizujące system szkolnictwa wyższego. Zniesiony będzie wymóg zatwierdzania przez ministra nauki regulaminów studiów i statutów uczelni. Rektorzy otrzymają większe uprawnienia w zakresie tworzenia, przekształcenia i likwidacji jednostek organizacyjnych uczelni oraz tworzenia ich filii.
Łatwiej o kredyt studencki
Od 2010 roku łatwiej uzyskać kredyt studencki. Aby udowodnić, że jest się studentem, wystarczy legitymacja studencka. Najuboższym studentom kredyt poręcza w 100 proc. Skarb Państwa. Kredyt będzie nie tylko łatwiej uzyskać, ale i spłacić, bo rata spłaty nie przekracza 20 proc. dochodów absolwenta. W razie utraty pracy czy trudnej sytuacji życiowej możliwe jest zawieszenie spłaty na rok.