Edukacja
Jeszcze kilka lat temu tylko ok. 50 proc. uczniów z każdego rocznika podejmowało naukę w szkołach umożliwiających zdawanie matury. Dziś, po ukończeniu gimnazjum, takie szkoły wybiera już 80 proc. uczniów. Aby sprostać ich rosnącym oczekiwaniom, szkoła musi być nowoczesna, przyjazna i skuteczna. Działania rządu koncentrują się na wprowadzaniu nowoczesnych programów nauczania, uwzględniających indywidualne podejście do każdego ucznia, na upowszechnianiu wychowania przedszkolnego i obniżeniu wieku szkolnego, a także poprawie infrastruktury szkół podstawowych oraz sytuacji finansowej nauczycieli.
Nowoczesna podstawa programowa
Celem reformy programowej jest stworzenie uczniom szansy indywidualnego rozwoju zdolności i zainteresowań. Reforma daje też szkołom większe możliwości wykorzystywania w nauczaniu nowoczesnych technik, programów komputerowych i pomocy naukowych. Nowa podstawa kończy z przeładowanymi programami. Dzięki łączeniu programów na kolejnych etapach edukacji uczniowie rozpoczynający naukę w szkole ponadgimnazjalnej przyswajają nowe informacje, zamiast powtarzać treści, których uczyli się w gimnazjum. Na przykład, w gimnazjum uczeń szczegółowo zapozna się z historią Polski i świata do 1918 roku, natomiast historii obejmującej okres po I wojnie światowej aż po czasy współczesne nauczy się w pierwszej klasie szkoły ponadgimnazjalnej.
W roku szkolnym 2009/2010 reforma objęła przedszkola oraz pierwsze klasy szkół podstawowych i gimnazjów. W obecnym roku szkolnym nowa podstawa programowa obowiązuje również w klasach drugich szkół podstawowych oraz gimnazjów. W następnych latach będzie ona obejmować kolejne klasy. Wprowadzenie reformy programowej w liceach ogólnokształcących i zasadniczych szkołach zawodowych zakończy się w 2015 roku, w technikach i liceach artystycznych w 2016 roku, zaś w liceach uzupełniających rok później.
Indywidualne podejście do ucznia
Dzięki unijnemu programowi „Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów klas I – III” każdy uczeń z klas I – III szkoły podstawowej będzie miał dostęp do zajęć dodatkowych, w tym logopedycznych, socjoterapeutycznych i psychoedukacyjnych, zgodnych z jego indywidualnymi potrzebami oraz możliwościami. Ponadto, zwiększy się stopień i zakres wykorzystania w szkole aktywizujących metod nauczania oraz dostępność i jakość pomocy psychologiczno–pedagogicznej udzielanej uczniom. W ramach programu możliwe jest również doposażanie bazy dydaktycznej szkół.
Na realizację programu samorządy otrzymają ponad 624 mln złotych. W 2010 roku projekt został wdrożony w dziewięciu województwach: kujawsko-pomorskim, lubelskim, lubuskim, dolnośląskim, opolskim, podkarpackim, podlaskim, świętokrzyskim i wielkopolskim. W kolejnych latach będą go wdrażać urzędy marszałkowskie w pozostałych województwach.
Obniżenie wieku szkolnego
W większości krajów europejskich dzieci rozpoczynają naukę w szkole w wieku 6 lat, a w Wielkiej Brytanii, Holandii czy na Malcie do szkoły idą już dzieci 5-letnie. Rozpoczęcie nauki w młodszym wieku umożliwia lepsze przygotowanie dzieci, stwarza szansę pełniejszego rozwoju indywidualnych zdolności i umiejętności społecznych, a nierzadko jest także okazją do jak najwcześniejszego wyrównania braków edukacyjnych.
Od roku szkolnego 2009/2010 takie możliwości uzyskały również polskie dzieci. W kwietniu 2009 roku weszła w życie rządowa nowelizacja ustawy o systemie oświaty, która dała 6-latkom prawo do nauki w szkole, a dzieciom 5-letnim zagwarantowała dostęp do edukacji przedszkolnej.
Upowszechnienie wychowania przedszkolnego
Działania rządu przyczyniły się do upowszechnienia edukacji przedszkolnej. Wśród dzieci 3-5 letnich w latach 2007–2009 wzrosło ono o 20 proc. Obecnie edukacją przedszkolną objętych jest już 64 proc. z nich. Dla porównania, w roku szkolnym 2006–2007 było to tylko 44 proc. Rośnie również dostęp do edukacji przedszkolnej na wsi. Obecnie objętych nią jest ponad 43 proc. dzieci mieszkających na wsi, w porównaniu do 23 proc. w roku szkolnym 2006–2007. Plany rządu zakładają, że do 2012 wychowaniem przedszkolnym zostanie objętych 80 proc. wszystkich dzieci w wieku 3-5 lat.
Równocześnie wzrasta liczba miejsc w przedszkolach. W latach 2008–2010 stworzono ponad 190 tysięcy nowych miejsc dla najmłodszych. Dla porównania, w latach 2006–2007 liczba ta wzrosła o niecałe 30 tysięcy. Te zmiany są efektem wprowadzenia nowych regulacji prawnych, w tym zagwarantowania 5-latkom prawa do wychowania przedszkolnego oraz wprowadzenia możliwości zakładania innych form wychowania przedszkolnego. Wsparciem są także środki unijne.
Program „Radosna szkoła”
Rządowy program „Radosna szkoła” powstał z myślą o najmłodszych uczniach. Zakłada on wsparcie finansowe na budowę placów zabaw i wyposażanie miejsc zabaw w szkołach podstawowych w pomoce dydaktyczne. Do 2014 roku w jego ramach szkoły otrzymają ponad 2,5 mld zł. Od września 2010 roku w niemal 80 proc. szkół podstawowych w Polsce są miejsca zabaw wyposażone w pomoce dydaktyczne. Wkład finansowy organów prowadzących szkoły wynosi 50 proc. kosztów urządzenia placu zabaw, natomiast koszt zakupu pomocy dydaktycznych jest pokrywany z budżetu państwa do kwoty 6 lub 12 tys. zł, w zależności od liczby uczniów w klasach I–III.
Podwyżki dla nauczycieli
Rosnące oczekiwania i ambicje edukacyjne uczniów to także większe wymagania wobec nauczycieli, od których zależy jakość kształcenia i poziom przygotowania młodzieży do dalszej nauki i wejścia na rynek pracy. Dlatego jednym z priorytetów rządu jest systematyczne podnoszenie płac kadry pedagogicznej. W 2008 roku w budżecie państwa zapisano wzrost wynagrodzeń nauczycieli na poziomie 10 proc. Kolejne podwyżki miały miejsce w 2009 roku. Wszystkim nauczycielom, bez względu na stopień awansu zawodowego, pensje wzrosły o 5 proc. w styczniu i o kolejne 5 proc. we wrześniu. Od 1 września 2010 roku pensje nauczycieli wzrosły o dodatkowe 7 proc. Po tej podwyżce przeciętne wynagrodzenie nauczycieli we wrześniu 2010 roku było wyższe o 30 proc. w porównaniu z rokiem 2007, a nauczyciele z najkrótszym stażem otrzymali wynagrodzenie wyższe o prawie 60 proc. We wrześniu 2011 r. nauczyciele dostaną kolejną 7-procentową podwyżkę. Podwyższanie płac będzie kontynuowane w następnych latach, a wysokość podwyżek zostanie uzależniona od warunków budżetowych. Zamiarem rządu jest osiągnięcie wzrostu nauczycielskich płac średnio o 50 proc. w latach 2007–2012.
Świadczenie kompensacyjne dla nauczycieli
Obok wzrostu płac zachowana została część przywilejów emerytalnych dla pedagogów z wieloletnim stażem. Od 1 lipca 2009 roku nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni mogą zakończyć pracę wcześniej niż w wieku emerytalnym, jeśli mają odpowiednio długi staż (30 lat pracy, w tym 20 pracy nauczycielskiej). Do osiągnięcia wieku emerytalnego mogą otrzymywać z budżetu państwa świadczenia kompensacyjne w wysokości odpowiadającej emeryturom pomostowym.
Nowoczesna podstawa programowa
Celem reformy programowej jest stworzenie uczniom szansy indywidualnego rozwoju zdolności i zainteresowań. Reforma daje też szkołom większe możliwości wykorzystywania w nauczaniu nowoczesnych technik, programów komputerowych i pomocy naukowych. Nowa podstawa kończy z przeładowanymi programami. Dzięki łączeniu programów na kolejnych etapach edukacji uczniowie rozpoczynający naukę w szkole ponadgimnazjalnej przyswajają nowe informacje, zamiast powtarzać treści, których uczyli się w gimnazjum. Na przykład, w gimnazjum uczeń szczegółowo zapozna się z historią Polski i świata do 1918 roku, natomiast historii obejmującej okres po I wojnie światowej aż po czasy współczesne nauczy się w pierwszej klasie szkoły ponadgimnazjalnej.
W roku szkolnym 2009/2010 reforma objęła przedszkola oraz pierwsze klasy szkół podstawowych i gimnazjów. W obecnym roku szkolnym nowa podstawa programowa obowiązuje również w klasach drugich szkół podstawowych oraz gimnazjów. W następnych latach będzie ona obejmować kolejne klasy. Wprowadzenie reformy programowej w liceach ogólnokształcących i zasadniczych szkołach zawodowych zakończy się w 2015 roku, w technikach i liceach artystycznych w 2016 roku, zaś w liceach uzupełniających rok później.
Indywidualne podejście do ucznia
Dzięki unijnemu programowi „Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów klas I – III” każdy uczeń z klas I – III szkoły podstawowej będzie miał dostęp do zajęć dodatkowych, w tym logopedycznych, socjoterapeutycznych i psychoedukacyjnych, zgodnych z jego indywidualnymi potrzebami oraz możliwościami. Ponadto, zwiększy się stopień i zakres wykorzystania w szkole aktywizujących metod nauczania oraz dostępność i jakość pomocy psychologiczno–pedagogicznej udzielanej uczniom. W ramach programu możliwe jest również doposażanie bazy dydaktycznej szkół.
Na realizację programu samorządy otrzymają ponad 624 mln złotych. W 2010 roku projekt został wdrożony w dziewięciu województwach: kujawsko-pomorskim, lubelskim, lubuskim, dolnośląskim, opolskim, podkarpackim, podlaskim, świętokrzyskim i wielkopolskim. W kolejnych latach będą go wdrażać urzędy marszałkowskie w pozostałych województwach.
Obniżenie wieku szkolnego
W większości krajów europejskich dzieci rozpoczynają naukę w szkole w wieku 6 lat, a w Wielkiej Brytanii, Holandii czy na Malcie do szkoły idą już dzieci 5-letnie. Rozpoczęcie nauki w młodszym wieku umożliwia lepsze przygotowanie dzieci, stwarza szansę pełniejszego rozwoju indywidualnych zdolności i umiejętności społecznych, a nierzadko jest także okazją do jak najwcześniejszego wyrównania braków edukacyjnych.
Od roku szkolnego 2009/2010 takie możliwości uzyskały również polskie dzieci. W kwietniu 2009 roku weszła w życie rządowa nowelizacja ustawy o systemie oświaty, która dała 6-latkom prawo do nauki w szkole, a dzieciom 5-letnim zagwarantowała dostęp do edukacji przedszkolnej.
Upowszechnienie wychowania przedszkolnego
Działania rządu przyczyniły się do upowszechnienia edukacji przedszkolnej. Wśród dzieci 3-5 letnich w latach 2007–2009 wzrosło ono o 20 proc. Obecnie edukacją przedszkolną objętych jest już 64 proc. z nich. Dla porównania, w roku szkolnym 2006–2007 było to tylko 44 proc. Rośnie również dostęp do edukacji przedszkolnej na wsi. Obecnie objętych nią jest ponad 43 proc. dzieci mieszkających na wsi, w porównaniu do 23 proc. w roku szkolnym 2006–2007. Plany rządu zakładają, że do 2012 wychowaniem przedszkolnym zostanie objętych 80 proc. wszystkich dzieci w wieku 3-5 lat.
Równocześnie wzrasta liczba miejsc w przedszkolach. W latach 2008–2010 stworzono ponad 190 tysięcy nowych miejsc dla najmłodszych. Dla porównania, w latach 2006–2007 liczba ta wzrosła o niecałe 30 tysięcy. Te zmiany są efektem wprowadzenia nowych regulacji prawnych, w tym zagwarantowania 5-latkom prawa do wychowania przedszkolnego oraz wprowadzenia możliwości zakładania innych form wychowania przedszkolnego. Wsparciem są także środki unijne.
Program „Radosna szkoła”
Rządowy program „Radosna szkoła” powstał z myślą o najmłodszych uczniach. Zakłada on wsparcie finansowe na budowę placów zabaw i wyposażanie miejsc zabaw w szkołach podstawowych w pomoce dydaktyczne. Do 2014 roku w jego ramach szkoły otrzymają ponad 2,5 mld zł. Od września 2010 roku w niemal 80 proc. szkół podstawowych w Polsce są miejsca zabaw wyposażone w pomoce dydaktyczne. Wkład finansowy organów prowadzących szkoły wynosi 50 proc. kosztów urządzenia placu zabaw, natomiast koszt zakupu pomocy dydaktycznych jest pokrywany z budżetu państwa do kwoty 6 lub 12 tys. zł, w zależności od liczby uczniów w klasach I–III.
Podwyżki dla nauczycieli
Rosnące oczekiwania i ambicje edukacyjne uczniów to także większe wymagania wobec nauczycieli, od których zależy jakość kształcenia i poziom przygotowania młodzieży do dalszej nauki i wejścia na rynek pracy. Dlatego jednym z priorytetów rządu jest systematyczne podnoszenie płac kadry pedagogicznej. W 2008 roku w budżecie państwa zapisano wzrost wynagrodzeń nauczycieli na poziomie 10 proc. Kolejne podwyżki miały miejsce w 2009 roku. Wszystkim nauczycielom, bez względu na stopień awansu zawodowego, pensje wzrosły o 5 proc. w styczniu i o kolejne 5 proc. we wrześniu. Od 1 września 2010 roku pensje nauczycieli wzrosły o dodatkowe 7 proc. Po tej podwyżce przeciętne wynagrodzenie nauczycieli we wrześniu 2010 roku było wyższe o 30 proc. w porównaniu z rokiem 2007, a nauczyciele z najkrótszym stażem otrzymali wynagrodzenie wyższe o prawie 60 proc. We wrześniu 2011 r. nauczyciele dostaną kolejną 7-procentową podwyżkę. Podwyższanie płac będzie kontynuowane w następnych latach, a wysokość podwyżek zostanie uzależniona od warunków budżetowych. Zamiarem rządu jest osiągnięcie wzrostu nauczycielskich płac średnio o 50 proc. w latach 2007–2012.
Świadczenie kompensacyjne dla nauczycieli
Obok wzrostu płac zachowana została część przywilejów emerytalnych dla pedagogów z wieloletnim stażem. Od 1 lipca 2009 roku nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni mogą zakończyć pracę wcześniej niż w wieku emerytalnym, jeśli mają odpowiednio długi staż (30 lat pracy, w tym 20 pracy nauczycielskiej). Do osiągnięcia wieku emerytalnego mogą otrzymywać z budżetu państwa świadczenia kompensacyjne w wysokości odpowiadającej emeryturom pomostowym.